Nghề trồng rau màu ở xã Cộng Hoà (Yên Hưng) mang lại nguồn thu nhập cao cho người dân.
Nghề trồng rau màu ở xã Cộng Hoà (Yên Hưng) mang lại nguồn thu nhập cao cho người dân.

Không nổi bật nhưng đa ngành nghề

Tính đến thời điểm này trên toàn tỉnh có khoảng 2.500 cơ sở sản xuất, bảo quản, chế biến, kinh doanh sản phẩm thuộc lĩnh vực ngành nghề nông thôn với đầy đủ các nghề như xay xát gạo, mộc gia dụng, thợ nề, sản xuất vật liệu xây dựng, nấm ăn và nguyên liệu, dệt thổ cẩm, đan lát mây tre làm thuyền, mủng, rèn, cơ khí nhỏ, sửa chữa, dệt may, thêu ren, đóng mới sửa chữa tàu thuyền, điêu khắc than đá... Hiện có 23.300 lao động (chiếm 7,4% lao động nông nghiệp nông thôn) đang hoạt động trong các cơ sở sản xuất ngành nghề nông thôn. Về làng nghề truyền thống, toàn tỉnh có 4 làng nghề đang hoạt động tập trung ở 2 huyện Đông Triều và Yên Hưng, đó là: Làng nghề gốm sứ Vĩnh Hồng - thị trấn Mạo Khê, gốm sứ Đức Chính - xã Đức Chính (Đông Triều); đóng, sửa chữa tàu thuyền Hà An, đan thuyền, ngư cụ Nam Hoà (Yên Hưng). Các làng nghề này thu hút khoảng 14.900 lao động (chiếm 4,7% tổng số lao động nông thôn). Do quy mô sản xuất nhỏ lẻ, manh mún chủ yếu theo hộ gia đình, chưa có sự liên kết giữa các nhóm hộ với nhau nên chưa có làng nghề nào được công nhận theo tiêu chí làng nghề do Bộ NN&PTNT ban hành tại Thông tư 116/TT-BNN&PTNT năm 2006. Ngoài các làng nghề, ngành nghề truyền thống thì thời gian qua tỉnh đã có sự quan tâm đầu tư hình thành nên các cụm công nghiệp làng nghề, cụm tiểu thủ công nghiệp. Trong giai đoạn 2007-2010 đã đầu tư xây dựng được 11 cụm cơ sở hạ tầng làng nghề, tiểu thủ công nghiệp như: Cụm công nghiệp làng nghề đan lát tại xã Nam Hoà (Yên Hưng), các dự án phát triển cụm, khu tiểu thủ công nghiệp tại Đông Triều, Hải Hà, Móng Cái. Quy hoạch 5 vùng nguyên liệu ở Hoành Bồ, Vân Đồn, Cẩm Phả để phục vụ cho phát triển các làng nghề, đến năm 2015 có thể khai thác 80.000m3 gỗ, 8.000 tấn nhựa thông, 30 triệu cây tre nứa, hàng chục nghìn tấn song mây. Cùng với đó tỉnh đã có sự ưu đãi thu hút các doanh nghiệp hoạt động công nghiệp về vùng nông thôn để phát triển các ngành nghề mới, phát huy nghề truyền thống. Vì vậy nhiều cơ sở sản xuất ngành nghề được xây dựng và phát triển như nhà máy sản xuất gốm của Công ty TNHH Quang Vinh, Công ty Cổ phần Quang mỹ nghệ xuất khẩu với mức đầu tư lớn, quy trình công nghệ sản xuất tiên tiến, thiết bị hiện đại, thu hút nhiều lao động có tay nghề cao tại địa phương vào làm việc. Tạo đà cho bước phát triển khu công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp trên địa bàn.  

Để mỗi làng có một sản phẩm

Đánh giá về những mặt được của các làng nghề, ngành nghề nông thôn hiện nay, đồng chí Trần Đức Diên, Phó Giám đốc Sở NN&PTNT cho biết: Tính từ khi Chính phủ có Nghị định 66 về chính sách phát triển ngành nghề nông thôn thấy rằng, các làng nghề trên địa bàn tỉnh bước đầu được khôi phục, hình thành và dần đi vào hoạt động ổn định đã thu hút được những người thợ có trình độ tay nghề cao tham gia sản xuất các mặt hàng có giá trị kinh tế. Tính đến nay tổng giá trị sản xuất của các ngành nghề nông thôn đạt gần 650 tỷ đồng, chiếm tỷ trọng 24% giá trị sản xuất công nghiệp địa phương. Các ngành nghề nông thôn phát triển đã tác động tích cực đến quá trình phân công lại lao động, một bộ phận lao động trẻ từ sản xuất nông nghiệp đã chuyển sang học nghề và làm việc tại các làng nghề, các hợp tác xã dịch vụ, cụm, cơ sở sản xuất thủ công mỹ nghệ, cơ khí, chế biến nông - lâm sản. Các làng nghề cũng đã tập trung đầu tư sản xuất, tạo khối lượng sản phẩm đa dạng về chủng loại, mẫu mã và chất lượng sản phẩm đáp ứng nhu cầu thị trường, góp phần vào việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng sản xuất hàng hoá, tạo việc làm, tăng thu nhập. Với định hướng phát triển của tỉnh cơ sở hạ tầng của các làng nghề đã được củng cố và đầu tư hơn trước. Đặc biệt tỉnh đã quan tâm đưa các ứng dụng mới về khoa học công nghệ vào sản xuất để nâng cao chất lượng sản phẩm.

So với các địa phương khác thì làng nghề ở Quảng Ninh là sự hội tụ, du nghề và rất mới, đây là yếu tố thuận lợi để đổi mới phát triển nghề truyền thống theo hướng ứng dụng tiến bộ khoa học công nghệ vào tổ chức sản xuất, năng động trong tìm kiếm thị trường tiêu thụ. Tuy nhiên trong những năm qua, phát triển ngành nghề nông thôn trên địa bàn tỉnh chưa có quy hoạch, chủ yếu là tự phát, quy mô nhỏ lẻ, chưa có định hướng sản xuất hàng hoá. Ngoài mặt hàng gốm sứ truyền thống của Đông Triều được xuất khẩu sang các nước Nga, Đức, các sản phẩm của nghề truyền thống trên địa bàn tỉnh mới dừng lại ở mức tự sản, tự tiêu. Lao động ở các làng nghề truyền thống hầu như chưa được đào tạo bài bản theo trường lớp để có thể tiếp nhận, ứng dụng các tiến bộ khoa học công nghệ vào sản xuất mà vẫn đang làm theo cách cha truyền con nối. Thực tế hiện tại ở tỉnh không có các nghề cao cấp, tinh xảo đủ sức cạnh tranh với các tỉnh lân cận, mẫu mã cũng như giá thành sản phẩm cao nên chưa phát huy được nguồn lực ở địa phương. Năm 2006 Bộ NN&PTNT có Thông tư hướng dẫn về các tiêu chí xét công nhận làng nghề, làng nghề truyền thống, tuy nhiên nếu áp theo các tiêu chí này thì các làng nghề ở tỉnh không đáp ứng đủ các điều kiện để được công nhận là làng nghề.

Nhìn rõ những mặt còn hạn chế này tỉnh đã có đề xuất với Trung ương cần tiếp tục có kinh phí hỗ trợ cho việc bảo tồn và phát triển các làng nghề; hỗ trợ lãi suất tiền vay từ 3-5 năm cho các hộ sản xuất ở các làng nghề truyền thống; hỗ trợ xây dựng sản phẩm từ làng nghề ở nông thôn. Đồng thời ngân sách tỉnh sẽ dành một phần để tăng cường hỗ trợ khuyến công ở các làng nghề, đào tạo, bồi dưỡng, tư vấn cho các làng nghề; thành lập các hiệp hội làng nghề làm đầu mối tiêu thụ sản phẩm của ngành nghề nông thôn để đưa ra thị trường. Quảng Ninh đặt mục tiêu phấn đấu trong xây dựng nông thôn mới đó là bảo tồn và phát triển làng nghề theo phương châm “mỗi làng một sản phẩm”.

Lan Hương
baoquangninh.com.vn