Nghệ sĩ Vùng mỏ Thanh Quyết là tác giả cuốn sách “Hát đúm Hà Nam - Yên Hưng” sưu tập trên 2.000 câu hát đúm. Bằng tình yêu và niềm đam mê vốn quý ca dao dân ca của dân tộc, chị đã dành tâm huyết cả đời mình cho việc sưu tầm, tập hợp và phổ biến các làn điệu hát đúm ở vùng đất quê hương Hà Nam, Quảng Yên của mình... Trò chuyện với tôi, chị kể:

Nghệ sĩ Vùng mỏ Thanh Quyết.
Nghệ sĩ Vùng mỏ Thanh Quyết.

+ Mẹ tôi vốn là một ca nương, tôi chịu ảnh hưởng nhiều từ mẹ mình. Tôi lớn lên từ những câu hát đúm ở vùng đảo Hà Nam, Quảng Yên. Lòng tôi luôn trăn trở nhiều với những câu hát đúm gần gũi với đời sống, tình yêu lứa đôi của con người. Trong những câu hát nhân văn ấy có hình ảnh cha ông tôi làm đồng, làm biển, dân dã mà sâu sắc. Ở đó, có hình ảnh chiếc nón lá, luỹ tre xanh, mái đình cổ kính thân thuộc của làng quê tôi. Ngay từ nhỏ tôi đã yêu và biết hát đúm rồi ...

- Như tôi được biết, ở đồng bằng và trung du Bắc Bộ, nhiều nơi có hát đúm; riêng ở tỉnh ta, Vân Đồn, Trà Cổ cũng có hát đúm. Vậy theo chị, nét khác biệt nào khiến người nghe nhận hát đúm Quảng Yên?

+ Tôi nghĩ hát đúm Quảng Yên khác với hát đúm hay hò biển Vân Đồn, Trà Cổ ở chỗ hát đúm các vùng ấy ưa sử dụng giọng kim, với âm sắc cao vang… Còn người Hà Nam, Quảng Yên lại ưa hát giọng thổ ngọt ngào, trầm ấm và chan chứa nghĩa tình. Lời hát đúm Quảng Yên giàu chất thơ là vì thế. Làn điệu hát đúm thì chỉ có một, nhưng hát đúm Quảng Yên thường sử dụng lời cổ, trong khi đó hát đúm ở nhiều địa phương, như ở Thuỷ Nguyên (Hải Phòng) chẳng hạn, lại sử dụng cả lời hiện đại…

- Để sưu tầm và bảo tồn hát đúm nói riêng và dân ca nói chung, chị và các đồng nghiệp đã làm như thế nào?

+ Phải mất hơn 2 năm sưu tầm, tập hợp, tôi mới hoàn thành cuốn sách về hát đúm Yên Hưng. Tôi nghĩ kho tàng hát đúm ở Quảng Yên còn nhiều nữa; tuy nhiên, sức của một mình tôi thì có lẽ không thể làm nổi. Vì thế, tôi đã vận động thành lập Câu lạc bộ hát đúm Quảng Yên (trực thuộc Trung tâm văn hoá TX Quảng Yên). Câu lạc bộ do tôi làm chủ nhiệm có 20 người với đủ các lứa tuổi khác nhau từ 18 cho đến 20 tuổi. Câu lạc bộ hát đúm này thường xuyên sưu tầm, truyền dạy, bảo tồn và biểu diễn các làn điệu hát đúm. Các bạn mới vào câu lạc bộ còn trẻ, nhiệt huyết lắm; tuy còn thiếu đi một chút nền nã cần thiết, nhưng tôi tin dần dần giọng hát của các bạn ấy sẽ được rèn luyện, dày dạn hơn, hay hơn. Chúng tôi còn thường xuyên biểu diễn hát đúm, hát chào, hát hỏi, hát giao duyên, hát đố v.v. trong các lễ hội. Chúng tôi cũng sẽ cố gắng đưa hát đúm vào học đường để các cháu học sinh từ hiểu đến yêu hát đúm….

- Chị đi sưu tầm biểu diễn và truyền nghề hát đúm có khó khăn gì không?

+ Vất vả lắm chứ, ngày xưa chưa có phương tiện, tôi thường xuyên phải đạp xe đi về làng quê nghe các cụ nghệ nhân hát rồi tốc ký chép lại, máy ghi âm chẳng có, có hôm chép mỏi cả tay. Việc nhà, nhiều lúc cũng chồng chất lên, may mà gia đình cũng tạo điều kiện cho tôi rất nhiều trong công việc. Đến gặp các cụ già, nghe các cụ hát, các cụ yếu lắm rồi, mình thấy thương lắm, nhiều lúc phải bỏ tiền túi của mình ra biếu các cụ bồi dưỡng. Một vài chục nghìn thôi, nhưng đó là tấm lòng của mình với các cụ, với văn nghệ dân gian…

- Là người sưu tầm bảo tồn văn nghệ dân gian, cụ thể là các làn điệu chèo đò, hò biển, trống quân, hát đúm. Vậy điều gì làm chị trăn trở nhất trong công tác bảo tồn hiện nay?

+ Hầu hết các nghệ nhân tuổi đã cao lắm rồi, chúng ta không nhanh khai thác vốn quý từ các cụ thì đến một ngày sẽ không còn kịp nữa. Theo tôi, cơ quan văn hoá cũng nên thường xuyên tổ chức các hội diễn hát đúm để các nghệ nhân có điều kiện giao lưu, từ đó bảo tồn và phát triển nghệ thuật hát đúm. Bên cạnh đó, cần có chính sách khuyến khích những người làm công tác sưu tầm, bảo tồn, nghiên cứu và phát triển nghệ thuật dân gian hơn nữa. Trong thời gian tới, tôi mong có nhiều hơn nữa các tác phẩm sưu tầm và khảo cứu về hát đúm được xuất bản.

- Xin cảm ơn chị về cuộc trò chuyện này!.

Phạm Học

theo: Baoquangninh.com.vn