Một thời quê tôi có rất nhiều ao sen, đầm sen. Những con đường đất nhỏ, hẹp đi quanh co qua những chòm xóm ta thường bắt gặp những “vườn sen” xanh ngát nở đầy hoa. Những bông hoa sen trắng hồng nở bung như náo nức, dập dờn trên mặt ao đầm. Những con chim quốc, chìa vôi, loi choi… với những chiếc cổ dài đang gật gù, nghiêng ngó, rồi những cánh bướm, chuồn chuồn đủ màu sắc cùng hồn nhiên chao lượn, nô dỡn, chập chờn trên thảm sen xanh ngát êm đềm. Đâu đó ẩn mình trong vườn sen tiếng ve đang say sưa ngân nga bản nhạc của ngày hè. Thỉnh thoảng một làn gió thổi qua, những tán lá sen chao nghiêng bồng bềnh như những lớp sóng lụa dập dờn, xao xuyến. Những ngày hè dù nắng nóng đến mấy, sau những lúc căng thẳng mệt nhọc, được ngắm “vườn sen” hoa nở ta cảm thấy lòng dịu mát, thanh thản, bình yên đến lạ thường! Màu hoa sen trắng sắc hồng thanh khiết ấy, mùi hương dung dị ngào ngạt kia có gì mà để mỗi khi đi xa ta lại nhớ về làng quê với bao niềm nỗi khôn nguôi?!    

         Là người Việt Nam chẳng mấy ai không biết và thuộc câu ca dao: Trong đầm gì đẹp bằng sen/ Lá xanh bông trắng lại chen nhuỵ vàng/ Nhuỵ vàng bông trắng lá xanh/ Gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn. Sen là loài cây rất lạ, khi hạt sen đã vào mẩy và đầy đặn trong các đài sen, khác nào tổ ấm mà mẹ sen chuẩn bị sẵn, rồi như đã tròn bổn phận và thiên chức thì sen mới dần tàn. Phải chờ đến cuối xuân, đầu hạ, mặt ao bắt đầu mới nhú lên những lá sen xanh non từ lòng đất, chúng như những bàn tay nhỏ xinh giơ lên khỏi mặt nước cùng vẫy vẫy theo làn gió nhẹ làm ta thấy xao xuyến, nao nao... Thời thơ ấu vào những ngày hè, khi mặt ao sen chưa phủ đầy lá cũng là nơi chúng tôi thường rủ nhau xuống tắm... Nhớ ngày nào, vào năm cuối thời còn học cấp ba tôi cùng cô bạn gái làng bên đi dạo, qua đầm sen, nàng buột miệng: “Ôi, hoa sen đẹp quá!”. Chẳng nói chẳng rằng tôi dừng xe đạp rồi mời “người đẹp” xuống nghỉ tạm dưới bóng cây, còn tôi vụt sang bên kia đường tìm chỗ bụi cây rậm tôi cởi quần dài lội xuống ao hái lấy vài bông hoa tặng nàng. Ôm đoá hoa sen trên tay, em nở nụ cười trông sao thật tươi tắn, hồn nhiên! Hình ảnh em với nụ cười bên đầm sen dạo ấy cứ đọng mãi trong tôi...

         Mới đầu tháng vừa rồi, tôi có hỏi các em học sinh đang học vẽ chỗ tôi: “Ngày mai lớp ta sẽ vẽ tĩnh vật hoa sen, tôi nhờ các em mua lấy vài bông”. “Dạ”, có em trả lời: “Thưa thày bây giờ hiếm lắm ạ! Phải đi xuống mãi chân đê mới có hoa sen cơ”. Như chạm vào vết thương cũ, tôi buột miệng: “Thế thì thôi, ta tìm một loại hoa khác vậy”. Âý là chuyện trước kia, vào những ngày hè như thế này là bọn trẻ chăn trâu bọn tôi thường xuống ao tắm. Gặp mùa hoa sen nở, nhiều đứa ngỗ nghịch, cứ tuỳ ý bẻ hoa, hái lá để làm nón che đầu, gói đồ ăn, rồi đùa nghịch một cách vô thức, bất cần. Những cánh hoa đẹp là thế mà bị bọn chúng bứt ra từng cánh rồi vứt bừa bãi khắp nơi. Nhìn những cánh hoa sen trắng như những con thuyền bạc mệnh bồng bềnh trôi nổi trên mặt ao và rải đầy lối đi, lòng tôi cứ bứt rứt không yên…  

           Rồi mấy năm sau, tôi rất mừng khi thấy anh Nhân (anh họ tôi) đứng ra nhận trông coi đầm sen. Cũng may ông chủ nhiệm Hợp tác xã bấy giờ tỏ ra xuề xoà: “Được, được! Việc ấy chú mình cứ vô tư nhận để trông coi mà thu hoạch, chứ hợp tác xã cũng không thu gì và cũng không trả công đâu nhé!”. Nói là vậy, nhưng bấy giờ ăn còn chưa đủ, chứ nói gì đến mua, bán hạt sen? Sau khi nhận thầu, anh Nhân bảo với tôi: “Tớ yêu thích sen mà nhận trông coi là chính chứ đâu tính gì đến thu hoạch!”. Mùa ấy, tôi thấy ái ngại cho anh vì thu hoạch chả được là bao, hoa thì vẫn bị bẻ, còn hạt thì bị ăn trộm và chuột xơi như gần hết. Lúc ấy tôi chỉ biết an ủi anh: “Tới đây thế nào sen cũng có giá anh ạ, vì nó đẹp lại quý, hạt sen vừa làm thuốc lại vừa là món ăn ngon và bổ nữa…”. Nghe tôi nói anh chỉ cười xòa rồi véo lấy tai tôi: “Chỉ được cái lẻm mồm, chú mày cứ ngồi đấy mà chờ sung rụng, ông nhóc ạ!”. Rồi có lần anh rỉ tai tôi tỏ ra rất quan trọng: “Này, anh có chuyện này, nhưng chú mày phải giữ mồm đấy nhé! Ông Nhân cất vó ấy bảo, loài sen này lạ lắm, hễ có ai mà vứt ván thôi (áo quan chôn người sau cải cát) xuống ao là tức thì sen đồng loạt tự chết và cái ao ấy không bao giờ trồng lại được sen nữa đâu”. Lạ nhỉ! Hình như sen đã có sự đồng cảm nào đó với con người chăng(?) Cho đến giờ tôi cứ thắc mắc mãi về chuyện này. Qua việc trông coi đầm sen của anh, tôi không biết mấy về những nỗi lo toan, vất vả mà anh đã làm, nhưng phần nào tôi cũng được hưởng lợi, đó là những món chè hạt sen, ngó sen làm nộm, rồi củ sen ninh xương gà, chân giò lợn, rồi xôi nấu với hạt sen… mà thỉnh thoảng tôi được anh cho “nếm thử”. Ăn rồi thật khó có thể quên được cái vị ngon của nó và đến giờ tôi vẫn ước ao muốn được thưởng thức, nhưng thật hiếm, ở quê tôi hiện giờ chẳng thấy chợ nào có bán cả! Tôi còn nhớ, có lần mẹ tôi bị chứng mất ngủ, bố tôi muốn có “tâm sen” để làm thuốc. Tôi nhớ ngay đến anh Nhân - người trông ao sen - và thật may anh có. Anh vào nhà tìm lấy chiếc lọ bé tẹo như ngón chân cái rồi anh sẻ luôn cho tôi một nửa. Thì ra, tâm sen là cái nõn mầm bé tẹo nằm ở giữa phần cuống hạt, tách nó ra người ta phải dùng dao nhọn khoét nhẹ, thật khéo, quả là cần phải kiên trì lắm lắm! Có tâm sen làm đầu vị cùng cam thảo, lạc tiên sắc lấy nước uống. Bài thuốc hay thật! Mẹ tôi uống có mấy ngày thì đã ngủ lại bình thường. Nhân việc ấy, bố tôi còn kể về thú uống trà ướp hương sen của các bậc vua chúa, nho sĩ… xưa. Ấy là loại chè ngon được người ta chia ra từng phần nhỏ mang ướp vào giữa nhụy mỗi bông hoa sen khi hoa sắp nở rồi buộc lại vào tối hôm trước, sáng hôm sau người ta mới lấy về để pha trà. Điều đặc biệt nữa là - nước pha chè - phải là nước “thanh thuỷ” do sương tụ lại thành giọt qua đêm trên mỗi lá sen. Thú uống trà ướp hương sen ấy quả là công phu, tao nhã! Có thể đây là thú thưởng ngoạn “Trà đạo nước Việt” ta chăng? Rồi tôi nhớ mãi lần anh tâm sự: “Chú mày ạ, cái gì có giá trị và quý hiếm thì lại càng khó tìm, như củ sen chẳng hạn, anh đã phải lặn, phải ngụm dưới bùn nhơ đen kịt mà mò, mà bới, vất vả lắm… nên nó hiếm là phải? Nhưng anh thấy khác với hoa và lá sen mới “gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn” vậy mà củ sen, nó lại nằm chung hẳn với bùn, chú ăn - chú thấy đấy, thơm ngon là thế mà chẳng mấy ai nhắc đến, quả là thiếu công bằng!”

            Thế rồi, đùng một cái! Tôi rất nhớ, đó là vào đầu năm 1972 khi chiến trường hai miền Nam Bắc đang trong thời kỳ chiến tranh ác liệt nhất anh đã tình nguyện lên đường nhập ngũ. Và ngờ đâu, câu chuyện ấy cũng là câu chuyện lần cuối mà anh tâm sự cùng tôi. Anh đã ra đi mãi mãi mà không ngày trở về… Giờ đây… anh đang ở phương nào, anh Nhân ơi?! Anh có nhớ về những đầm sen, ao sen mà anh đã coi giữ năm xưa? Nhắc đến anh tôi không sao cầm được nước mắt…  

             Mới đây, một số anh em xa quê đã rủ nhau về làng có ý định cùng góp vốn để tu bổ khu hồ bán nguyệt trước cửa đình làng để trồng sen. Trong số anh em đó tôi gặp lại anh bạn ngỗ nghịch đã “phá sen” năm nào, anh ấy giờ đã là “đại gia” làm giám đốc một doanh nghiệp lớn. Anh bắt tay tôi thật chặt, rồi vẫn với cái giọng thuở ấy: “Tiếc quá ông bạn ạ, đầm sen, ao sen quê mình nhiều là thế mà nay bị lấn dần hết cả rồi! Mỗi lần về quê, không thấy ao sen tôi cứ thấy lạnh lẽo, trống vắng như thiếu đi cái gì đó… Với tôi, đầm sen nó còn là hồn quê, là lá phổi của làng - ông ạ! Ở phố sao có được! Tới đây, chúng tôi sẽ cố gắng gây lại phần nào có thể. Ấy cũng là để chuộc lỗi vì khi còn trẻ con tôi đã góp công phá sen hơi bị nhiều… Ông ủng hộ chúng tôi nhé!”. Thật mừng! Cuộc sống nay đã đổi mới, đi lên, không còn phải “gồng mình”, phải “nhắm mắt” để lo tìm cái ăn, cái mặc nữa, giờ mọi người mới càng thấy cần trân trọng, yêu quý hơn những “thảm sen” làng. Muộn còn hơn không! Tôi mong rằng một ngày không xa “vườn sen” quê tôi sẽ xanh trở lại!  

            Tôi tin là như thế!  

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             
             

            Tg:   Đặng Đình Nguyễn

       Địa chỉ:   Thôn 2, xã Liên Hoà, Thị xã Quảng Yên, Quang Ninh

         Đ/T: 01632820414